AKTUALNOŚCI

Kolano biegacza

Przez personal-trainers.pl | W Łódź | 18 Czerwiec, 2015

KOLANO BIEGACZA – czyli czym jest zespół pasma biodrowo-piszczelowego (ang. ITBS (Iliotibial Band Syndrome))?

Kontuzja „popularna”
Po raz kolejny wywrócimy nieco medycynę do góry nogami. Tym razem przybliżę temat bardzo częstej kontuzji zwanej popularnie „kolanem biegacza”, choć dotyka również piłkarzy, kolarzy, narciarzy i co ciekawe, ciężarowców. Przy ogromie zainteresowania treningami biegowymi w Polce i lawinowo wzrastającej liczbie biegaczy amatorów ITBS może stać się najczęściej występującą kontuzją w Rzeczypospolitej Biegającej.
Polska Biega
W minionym roku w Polsce zorganizowano blisko 2 000 biegów masowych, a liczba biegaczy wg Narodowego Spisu Biegaczy 2014 wynosiła 61 000 trenujących. Biorąc pod uwagę to, jak duży jest obecnie boom na ten rodzaj aktywności, biegowa „epidemia” dopiero zaczyna pozytywnie zarażać, ale jak wiemy „gdzie drwa rąbią, tam wióry lecą” – wióry uciążliwych kontuzji w tym ITBS.
Tak czy siak, zważywszy że około 12 % wszystkich osób uprawiających bieganie jest narażonych na ITBS, z dużym prawdopodobieństwem, do Nas – trenerów trafi osoba z tym schorzeniem, szukająca porady.
Co, gdzie, jak?
Syndrom pasma biodrowo-piszczelowego to zespół objawów bólowych w obrębie bocznej części stawu kolanowego z możliwością bólu promieniującego lekko poniżej i powyżej miejsca zaczepienia pasma na guzku Gerdy’ego oraz przy nadkłykciu bocznym kości udowej. Do tej pory uznawano, że w wyniku powtarzających się ruchów tarcia dolnej części pasma (ITB)o nadkłykieć i znajdującą się tam kaletkę dochodzi do uszkodzenia włókien pasma i zapalenia kaletki.
Nowe badania i sekcje zwłok wywracają teorię „tarcia” do góry nogami. Badania wykazują, że pasmo nie trze o nadkłykieć kości udowej, lecz w zależności od stopnia zgięcia w stawie kolanowym przenosi między swoimi włóknami obciążenie. Obecnie uważa się, że silnie unerwiona i unaczyniona tkanka tłuszczowa znajdująca się przy przyczepie pasma (a w zasadzie pod nim) ulega zapaleniu przez silną kompresję i kontakt z nadmiernie obciążoną strukturą pasma biodrowo-piszczelowego (przednich i/lub bardziej z tyłu położonych włókien).
Objawy i otwarty umysł
Objawy to przede wszystkim ostry, piekący, lekko rozlany ból po bocznej stronie stawu kolanowego. W wywiadzie mamy do czynienia najczęściej z biegaczem amatorem, piłkarzem, narciarzem, ale ofiarą może być prawie każdy. Zachowajmy zawsze otwarty umysł i unikajmy „szufladkowania” naszych klientów do „statystycznych schorzeń”. To że ktoś gra w golfa, a nie biega maratonów na potęgę nie oznacza, że nie dotknie go ITBS.

(fot 1) Nasz podopieczny (załóżmy kolarz) najczęściej określi czas lub kilometr po którym odczuwa dolegliwości bólowe. Może być to już na samym początku treningu, ale również w czasie jego trwania. Dolegliwości często utrzymują się przez pewien po zakończeniu jednostki treningowej a następnie mijają. Często osoba z ITBS-em informuje, że podczas szybkich biegów, czy treningów interwałowych z wysokimi prędkościami dolegliwości nie występują, ale przy określonej prędkości stałej np. 10 km/h pojawiają się bardzo szybko. Wynika to z faktu iż pasmo największe obciążania przyjmuje w zakresie 10-30 stopni zgięcia stawu kolanowego (badania mówią dokładnie o 21°), a w tych zakresach odbywa się większość pracy przy średnich prędkościach biegowych.
Zdjęcie kolana:

zdjecie 1 lokalizacja objawów konflikt rzepkowo udowy

Zdjęcie 1 częsta lokalizacja objawów bólowych w zespole pasma biodrowo-piszczelowego, częsta lokalizacja objawów bólowych w konflikcie rzepkowo-udowym

ITBS – lokalizacja bólu w zespole pasma biodorowo-piszczelowego (Iliotibial Band Sydrome)

Przyczyny
Przyczyn może być bardzo wiele, lecz nie sposób dokładnie opisać ich w jednym artykule. Nie umniejszając ich wartości, pominę kwestie: źle dobranego obuwia, biegania po asymetrycznym terenie (bieżnia lekkoatletyczna), różnicy w długości kończyn dolnych, kolan nadmiernie koślawych i szpotawych, błędnych ustawień stóp podczas biegu, skrzywień bocznych kręgosłupa i wielu innych.
W artykule skupię się nad zaburzeniami wzorców ruchowych, a w konsekwencji zaburzeń balansu mięśniowo-powięziowego. Zaburzeń takich, na gruncie biomechanicznym, może być kilka.
Jedno z nich polega na wyłączeniu, w procesie stabilizacji stawu biodrowego i stawu kolanowego, mięśni odwodzących w stawie biodrowym. Chodzi tu przede wszystkim o m. pośladkowy średni oraz pośladkowy mały. Ich dezaktywacja powoduje nadmierne przeciążenie pasma oraz zwiększoną pracę pośladkowego wielkiego, który silnie pociąga część włókien pasma. Jeśli dołożymy do tego powstające w mięśniach pośladkowym małym i średnim punkty spustowe, mamy jeszcze większe osłabienie ich siły i prawidłowej funkcji. Taka sytuacja pozostawia na „treningowym” polu bitwy osamotnione pasmo biodrowo-piszczelowe, które ulega podrażnieniu i przeciążeniu.
Kolejna dysfunkcja, która może być przyczyną powstania ITBS to przeciążenie i nadmierna aktywacja naprężacza powięzi szerokiej (ang. TFL – Tensor Fascia Latae). W literaturze występuje często jako tzw.TFL Sydrome – czyli zespół naprężacza powięzi szerokiej. Występuje u osób, które brak zaangażowania mięśni pośladkowych zarówno tych stabilizujących (pośladkowy średni i mały) jak i motorycznych (pośladkowy wielki) kompensują nadmierną pracą zginaczy stawu biodrowego, którym jest właśnie TFL. Dochodzi do pochylenia tułowia podczas biegu oraz przeciążenia pasma i ITBS gotowy. Dodatkowo taka sytuacja może powodować nadmierne napięcie mięśnia prostego uda i w konsekwencji dawać objawy konfliktu udowo-rzepkowego. Występuję on bardzo często wspólnie z ITBS choć lokalizacja bólu jest nieco inna.
Fot 2 PFPS – lokalizacja bólu w konflikcie rzepkowo-udowym (Patellofemoral Pain Sydrome)
Co robić?
Przede wszystkim szukać prawdziwej przyczyny. Jeśli jest to osłabienie i brak aktywacji pośladkowych średnich i małych – włączmy je do treningu prewencyjnego.
Jeśli zaburzenie wynika z nadmiernej pracy zginaczy stawu biodrowego – postarajmy się obniżyć ich tonus (np.: autoterapia wałkiem, piłką), wyrównać go poprzez pracę mięśni pośladkowych i poszukać tym samym równowagi mięśniowo-powięziowej. (fot 3 i 4)

zdjęcie zdjęcie4
Zdjęcie 3 i 4

zdjęcie5

zdjęcie6

Zdjecie 5 i 6

Jeśli mamy zaufanego fizjoterapeutę lub sami potrafimy lokalizować punkty spustowe – popracujmy nad ich wyłączeniem i sprawdźmy efekt naszej pracy.
Fot 5 i 6 Pozycja Side Plank wraz z aktywizacją mięśnia pośladkowego średniego
Błędna taktyka?
Często spotykam się z sytuacją, gdzie osoby mające objawy ITBS wałkują bardzo intensywnie pasmo biodrowo-piszczelowe. Osobiście nie wałkuję pasma, ale nie zabraniam tego robić. Jeśli coś komuś pomaga to niech to robi. Stoję jednak na straży odnajdywania przyczyny, a nie objawu. Czy wałkowanie pasma pomoże zniwelować ból? Z doświadczenia moich podopiecznych: TAK. Czy zlikwiduje przyczynę? NIE.

Czy odpowiednia praca wałkiem czy piłką w innych miejscach może pomóc? Zdecydowanie TAK.

Czy popularne, „najlepsze” pozycje stretchingowe, cudownie leczące ITBS na YouTube pomogą? Mnie i moim podopiecznym nie pomogły.

personal-trainers.pl © 2013. Wszystkie prawa zastrzeżone
Projekty UE       xhost.cc